यवतमाळ – ग्रामीण भागात गाव, वाडी, वस्तीत सध्या डेंग्युचे रुग्ण आढळून आले आहे. डेंग्युचा फैलाव रोखण्यासाठी तसेच डेग्युची नेमकी कारणे काय व त्यावर उपाययोजना काय केल्या पाहिजे याबाबत आरोग्य विभागाने जनजागृती करण्यात येत असून नागरिकांनी या आजारापासून परावृत्त होण्यासाठी सतर्क राहण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
डेंग्यु हा आजार (हाडमोडी ताप) विशिष्ट विषांणुमुळे होतो. डेंग्युचा प्रसार एडीस एजिप्टाय नावाच्या डासापासून होतो. या डासाची उत्पत्ती साठविलेल्या स्वच्छ पाण्यामध्ये होते. यामध्ये प्रामुख्याने ईमारतीच्या, सिमेंटच्या टाक्यांमधील, रांजणामधील पाणी तसेच प्लॉस्टीकच्या बादल्या, नारळाच्या करवंट्या, घरातील शोभेच्या कुंड्या, फुलदाण्या, निरुपयोगी टायर्स, कुलर आदींमध्ये साठविलेल्या पाण्यांवर या डासांची उत्पत्ती होते. त्यामुळे अशा कोणत्याही ठिकाणी पाणी साचणार नाही याची काळजी घेणे आवश्यक आहे.
डेंग्युचा डास हा सहज ओळखता येतो. हा एक लहान, काळा डास असून त्याच्या अंगावर पांढरे पट्टे असतात आणि त्याचा आकार अंदाजे ५ सेंटीमीटर असते, या डासांची मादी डेंग्यु रुग्णाला चावल्यानंतर ती पुन्हा निरोगी व्यक्तीला चावते व निरोगी व्यक्तीला डेंग्यु होतो. या प्रकारे या रोगाचा प्रसार होतो. साधारपणे हे डास सकाळी अथवा संध्याकाळी चावते.
जास्त दिवस पाणी साठवले असल्यास त्यात हे डास (स्वच्छ पाण्यात) अंडी घालतात. एक डास एका वेळी दिडशे ते दोनशे अंडी घालतो. त्यातून एडिस एजिप्टायचा फैलाव मोठ्या प्रमाणावर होतो. डेंग्युचे डास तयारच होऊ नये म्हणून कोरडा दिवस पाळणे आवश्यक आहे. कोरडा दिवस म्हणजे आठवड्यातून एकदा पाण्याचे साठे रिकामे करावेत. उदा. रांजण, माठ, हौद, टाकी व इतर पाण्याचे साठे घासून पुसुन कोरडे करून तीन-चार तासानंतर पाणी भरावे त्यामुळे डासांची उत्पत्ती होणार नाही.
डेंग्युची लक्षणे पुढीलप्रमाणे आढळून येतात. एडिस एजिप्टाय डासाच्या संक्रमणात्मक डासाच्या चाव्यानंतर पाच-सहा दिवसानंतर डेंग्युची लागण होते. डेंग्यु ताप आणि डेंग्यु रक्तस्त्रावात्मक ताप (डीएचएफ) अशा दोन प्रकारे हा आजार फैलावतो. डेंग्यु रक्तस्त्रात्मक ताप हा एक अधिक तीव्र स्वरूपाचा आजार असून, त्यामुळे मृत्यु ओढवू शकतो. लहान मुलांमध्ये मुख्यत: सौम्य स्वरुपाचा ताप येतो. मोठ्या माणसांमध्ये अधिक तीव्रतेचा ताप सोबत डोके, डोळे दुखने, अंगदुखी, अशक्तपणा, अंगावर लाल रंगाचा चट्टा येवू शकतो. अंगदुखी तीव्र स्वरूपात असू शकते. म्हणून याला हाडे मोडणारा ताप असेही म्हणतात. याखेरीज एकदम जोराचा ताप चढने, डोक्याचा पुढचा भाग दुखणे, चव आणि भुख नष्ट होणे मळमळणे आणि उलट्या आदी लक्षणेही जाणवतात.
डेंग्युची लक्षणे जाणवण्यास पुढीलप्रमाणे उपाययोजना करणे फायदेशीर ठरते. ताप असेपर्यंत आराम करा, ताप कमी होण्यासाठी ह्यपेरासिटेमॉल गोळ्या घ्या, ताप अथवा वेदनाशामक म्हणून अस्पिरिन अथवा आयब्रुप्रोफेन गोळ्या घेऊ नये, निर्जलीकरण होऊ नये म्हणून जलपेयांचा भरपूर उपयोग करावा. (उदा. क्षार संजीवनी), रक्तस्त्राव किंवा शोकची लक्षणे असल्यास रुग्णांला ताबडतोब रुग्णालयात भर्ती करावे, अंग पुर्णपणे झाकणारी कपडे घालावे, मच्छरदाणीचा वापर करावा, साठवलेले किंवा साठलेल पाणी बदलवावे तसेच तुंबलेली गटारे वाहती करावी तसेच खाली न करता येणाºया पाणी साठ्यात उदा. टाकी, हौद यामध्ये गप्पी मासे सोडावे, आपल्या घरी डेंग्यु ताप सर्वेक्षणासाठी येणाºया आरोग्य कर्मचाºयांना सहकार्य करा व आपण   अथवा इतर कोणीही आजारी असल्यास त्वरीत जवळच्या प्राथमिक आरोग्य केंद्रात संपर्क साधावा, असे जिल्हा हिवताप अधिकारी डॉ. सुरेश तरोडेकर यांनी कळविले आहे.