मुंबई – आरोग्यासाठी पोषक असलेल्या दुधात मोठ्या प्रमाणात भेसळ होत असल्याबद्दल थेट सुप्रीम कोर्टानेही चिंता वाहिली असतानाच, मुंबईसह ठाणे, पुणे, रायगड आणि रत्नागिरी या पाच जिल्ह्यांमध्ये तब्बल ४६ टक्के ग्राहकांच्या दुधात ‘काळेबेरे’ असल्याचे उघड झाले आहे.
‘शुद्ध दूध, आपला अधिकार’ या मोहिमेंतर्गत मुंबई ग्राहक पंचायतीने सहा महिन्यांत पाच जिल्ह्यांतील सुमारे ६५० नमुन्यांची प्रमाणित पद्धतींनी तपासणी केली. त्यात खुल्या बाजारातील सुट्या दुधाबरोबरच राज्यातील नामांकित दूध उत्पादकांच्या दुधाचेही नमुने होते. तपासणीअंती काही नामांकित ब्रँडच्या दुधाचा स्निग्धांश व इतर घनपदार्थ अपेक्षित मानकापेक्षा कमी आढळले.
‘शुद्ध दूध, आपला अधिकार’
मुंबई ग्राहक पंचायतीतर्फे ‘शुद्ध दूध, आपला अधिकार’ या मोहिमेंतर्गत सहा महिने ही तपासणी मोहीम राबवण्यात आली. त्याअंतर्गत डेअरी तज्ज्ञ डॉ. राजेंद्र कोकणे आणि डॉ. रवींद्र नाईक यांनी ५० कार्यकर्त्यांना प्रशिक्षण दिले. मुंबई, ठाणे, पुणे, रायगड व रत्नागिरी या जिल्ह्यांतील या कार्यकर्त्यांनी ठिकठिकाणी दूध तपासणी आणि जागरुकता शिबिरे घेतली. त्यात ग्राहकांना दुधाचे नमुने तपासणीसाठी कसे घेऊन यायचे याविषयी स्पष्ट सूचना असणारे पत्रक दिले. त्यानुसार आलेल्या सुमारे ६५० नमुन्यांची ‘ब्रँडेड दुधाचे पाऊच काळजीपूर्वक बघणे’, ‘लॅक्टोमीटरद्वारे घनता मोजणे’, ‘एनडीडीबी किटच्या सहाय्याने भेसळ ओळखणे’ आणि ‘डीएसके मिल्कोट्रॉन अॅनलायझरच्या सहाय्याने दुधातील घटकांची माहिती घेणे’ अशा चार पद्धतींनी तपासणी करण्यात आली.