वृत्तसंस्था, मुंबई – पन्नास पैशांचे नाणे अजूनही अधिकृतरीत्या चलनात आहे. मात्र, दैनंदिन व्यवहारांमध्ये लोक पन्नास पैशांची नाणी स्वीकारण्यास नकार देत असल्याचेच चित्र आहे. त्यामुळे लवकरच हे नाणे काळाच्या पडद्याआड जाण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
मुंबईत दुकानदार, लाँड्रीचालक, रिक्षाचालक; तसेच किराणा दुकानांमध्ये पन्नास पैशांचे नाणे स्वीकारण्यास नकार दिला जात आहे. पन्नास पैशांची नाणी चलनात असून, ती स्वीकारण्यास नकार देणे बेकायदेशीर आहे. मात्र, दिवसेंदिवस वाढत्या महागाईमुळे ही नाणी बिनमोलाची ठरत आहेत. यापूर्वी २०११मध्ये रिझर्व्ह बँकेने २५ पैशांचे नाणे चलनातून काढून टाकले होते.
वांद्र्याच्या पाली मार्केटमधील रद्दीवाला पन्नास पैशांची एक किलो नाणी तीस रुपयांना विकत घेतो. ‘बाजारात पन्नास पैशांचे नाणे घेण्याचे लोकांनी थांबविले आहे,’ असे सांगून एका धान्य दुकानदारानेही हे नाणे घेण्यास नकार दिला. ‘बेस्ट’मधील कंडक्टरना कायद्यामुळे पन्नास पैशांची नाणी नाकारता येत नाहीत. मात्र, त्याच वेळी प्रवासी ही नाणी घेण्यास नकार देत असल्याचे आढळते, असे एका कंडक्टरने नाव न छापण्याच्या अटीवर सांगितले. ‘सर्व व्यवसायिक बँकांमध्ये ही नाणी स्वीकारली जातात. रिझर्व्ह बँकेच्या कार्यालयांमध्येही ही नाणी स्वीकारली जात आहेत. पन्नास पैशांच्या नाण्यांना कोणीही नाकारू शकत नाही,’ असे रिझर्व्ह बँकेच्या अधिकाऱ्याने सांगितले.
पन्नास पैशांचा इतिहास
पन्नास पैशांच्या नाण्याचा इतिहास पाच शतके मागे मोगल सम्राट अकबराच्या काळापर्यंत जातो, असे जुन्या नाण्याची खरेदी विक्री करणारे माल्कम तोड्यावाला यांनी सांगितले. ‘पन्नास पैशांच्या नाण्याचे वजन त्या काळी एक रुपयाच्या नाण्याच्या अर्धे असायचे. चांदीच्या रुपयाचे वजन ११ ग्रॅम असे. कालांतराने कमी मूल्याची नाणी पाडणे खर्चिक बनत गेले,’ असेही तोड्यावाला यांनी सांगितले.