यवतमाळ – अवकाशातील ग्रह ताºयांचे अनेकांना आकर्षण राहिले आहे. ग्रहांना अभ्यासकांचे नाव देण्याचा सन्मान काही ठराविक संशोधकांच्याच वाट्याला आला आहे. १५ फेब्रुवारी २००४ रोजी शोधलेल्या एका लघुग्रहाला यवतमाळ येथील डॉ. आशीष महाबळ या संशोधकाचे नाव देऊन सन्मान करण्यात आला.
डॉ. आशीष महाबळ हे १९९९ पासून अमेरीकेतील पॅसॅडेना येथील कॅलिफोर्नीया इन्स्टीट्यूट आॅफ टेक्नालॉजी (कॅलटेक) मध्ये वरिष्ठ संशोधक म्हणून कार्यरत आहेत.
डॉ. आशीष अरविंद महाबळ हे मूळचे यवतमाळचे. आजही त्यांचे आई बाबा येथेच राहतात. बाबा एल.आय.सी. मधे नोकरीत होते. त्यामुळे बाबा जेथे जेथे बदलून जायचे त्या त्या ठिकाणी त्यांचे शिक्षण झाले. प्राथमिक शिक्षण परभणी, यवतमाळ, चंद्रपूर येथे, तर त्यापूढील शिक्षण शिवाजी कॉलेज नागपूर येथे झाले. १९७९ साली अमेरीकेची स्काय लॅब पृथ्वीवर कोसळली. त्यावेळी या प्रकरणाचा खूप गाजावाजा झाला. व येथूनच डॉ. आशिषच्या मेंदूत अवकाशा विषयी प्रचंड जिज्ञासा निर्माण झाली. अवकाशा विषयीचे मुलाचे आकर्षण व जिद्द पाहून त्याच साली बाबांनी त्याला एक टेलीस्कोप घेउन दिला. तेव्हापासून टेलिस्कोपशी आशिषच नात जूळलं ते कायमचच. शिक्षण सुरू असतांनाच पूणे येथिल आयुका मधे वेळोवेळी होणाºया उन्हाळी शिबीरात त्याची नेहमीच हजेरी असायची. त्यामुळे डॉ. जयंतजी नारळीकर यांच्याशी जवळचे संबंध आले. परिणामत: तेथूनच अ‍ॅस्टंोफिजीक्स मधे पी.एच.डी. केली. याही पूढे जाउन २ वर्षे अहमदाबादमधे राहून पोष्ट डॉक्टरेट केले. नंतर १९९९ ला सरळ अमेरिका गाठली. साडे चार अब्ज वषार्पूर्वी जेव्हा आपली सूर्यमाला घडत होती, तेव्हा मंगळ आणि गुरू या ग्रहाच्या दरम्यान एक ‘फेथन’ नांवाचा ग्रह उदयास येत होता. मात्र गुरू आणि सूर्याच्या ओढा ताणीत त्याचे असंख्य तुकडे झाले व त्याच अवस्थेत ते आजतागायत सुयार्भोवती फिरत आहेत. याला ‘लघुग्रह’ असे म्हणतात. या ठिकाणी किमान १५ ते २० लाख लघुग्रह असावेत असा शास्त्रज्ञांचा अंदाज आहे.
अ‍ॅरिझोना मधील ‘कॅटलिना स्काय सर्व्हे’ नावाची संस्था, लघुग्रह शोधून त्याच्या कक्षा निश्चित करण्याचे काम करते. अमेरीकेतील पॅसॅडेना येथिल कॅलिफोनीर्या इन्स्टीटयूट आॅफ टेक्नालॉजी (कॅलटेक) च्या कॅटलिना रिअल टाईम टांन्झीयंट सर्व्हे (सी.आर.टी.एस.) या प्रकल्पा अंतर्गत कॅटलिना स्काय सर्व्हेचाच डाटा वापरला जातो. डॉ. आशिष महाबळ हे सी.आर.टी.एस. या संस्थेचे सदस्य आहेत. या सदस्यांनी १५ फेब्रुवारी २००४ रोजी, रेडिओ टेलिस्कोपच्या माध्यमांतून हा लघुग्रह शोधला. पुढे त्याचा आकार व कक्षा ठरविण्याच्या, डॉ. महाबळांच्या योगदानाबददल या लघुग्रहाला ‘महाबळ’ हे नाव देण्यात आले. लघुग्रहाचे नामकरण मायनर प्लॅनेट सेंटर ही संस्था करते. या लघुग्रहाची पर्यायी नांवे ९०४७२ आणि २००४ सी.टी. ९९ अशी आहेत. हा लघुग्रह अत्यंत लहान असून सध्या तो सूर्याच्या बाजूला – ३० अंशावर आहे. मात्र हा अत्यंत लहान असल्यामुळे हौशी दूबीर्णीतून दिसणे अवघड आहे. बालपणापासून आई वडील व वेळोवेळी लाभलेल्या गुरूजनांच्या मार्गदर्शनामूळे हे यश गाठता आले असे डॉ. आशिष महाबळांचे मत आहे. या निमित्ताने यवतमाळकरांचेच नव्हे तर भारत देशाचे नांव निदान या लघुग्रहाच्या उंची पर्यंत पोहोचले, यात शंका नाही.